Antyoksydanty z pożywienia

Organizm ludzki został naturalnie wyposażony w enzymy o działaniu antyoksydacyjnym, które mają za zadanie ochronę organizmu przed niekorzystnymi efektami reakcji wolnorodnikowych.

Do antyoksydantów dostarczanych z zewnątrz zaliczamy głównie warzywa, owoce, czerwone wino czy herbatę zieloną.

Działanie antyoksydacyjne tych produktów polega na hamowaniu przez te substancje reakcji z tlenem lub ozonem. Działanie wolnych rodników na makrocząsteczki komórkowe takie jak białka czy lipidy prowadzi do różnorakich uszkodzeń, tj. rozrywania nici DNA, mutacji punktowych czy nawet do śmierci komórek.

Naukowcy uważają, że wolne rodniki tlenowe są przyczyną wielu chorób:
– miażdżycy
– cukrzycy
– choroby Parkinsona i Alzheimera
– nowotworów.
Spośród wybranych owoców i warzyw najwyższy potencjał antyoksydacyjny wykazują:
– borówki, jeżyny, truskawki
– maliny i śliwki
– pomarańcze, wiśnie
– kiwi i winogrona,
z warzyw:
– kapusta, szpinak i brukselka
– brokuły i buraki
– czosnek
– pomidory
– papryka czerwona i cebula.
W czosnku silne właściwości przeciwutleniające przypisywane są związkom siarki: disiarczekowi diallilu oraz allicynie. W przypadku pomidorów oraz przetworów pomidorowych na uwagę zasługuje likopen należący do karotenoidów, który ma również silne działanie przeciwutleniające. Uważa się, że przyswajalność likopenu z przetworzonych produktów pomidorowych jest nawet większa w porównaniu do pomidorów nieprzetworzonych.
Przeciwutleniacze zawarte w warzywach i owocach i zaliczane do fitozwiązków należą do substancji o działaniu prozdrowotnym. Zwiększenie ich codziennego spożycia działa prewencyjnie i leczniczo w wielu chorobach.
Do najlepiej poznanych witamin wykazujących działanie przeciwutleniające należą:
– witamina C
– witamina A
– witamina E
Badania wykazały, że wymienione wyżej witaminy neutralizują szkodliwe działanie wolnych rodników oraz nadtlenków lipidowych.
Związki chemiczne wykazujące właściwości przeciwutleniające występują także w wielu ziołach i przyprawach, takich jak:
– rozmaryn
– szałwia
– kurkuma
– tymianek i oregano
– cynamon
– pieprz chili
– papryka.
Przyprawy te zawierają związki fenolowe takie jak: kwasy fenolowe czy flawonoidy, które znacznie zwiększają aktywność przeciwutleniającą w porównaniu z naturalnym przeciwutleniaczem jakim jest Beta- tokoferol. Uważa się, że dodatek przypraw podczas obróbki termicznej potraw może w pewnym stopniu zapobiegać powstawaniu produktów utleniania.
Do dużej grupy antyoksydantów zaliczamy polifenole, które są związkami organicznymi o bardzo zróżnicowanej budowie i właściwościach. Do roślinnych związków fenolowych należą flawonoidy, taniny, kwasy fenolowe, ligniny i lignany. W większych ilościach występują w roślinach, w mniejszym stężeniu w owocach i nasionach.
Związki te pełnią funkcje biologiczne i mają pozytywny wpływ na ludzkie zdrowie.
Do najbardziej poznanych właściwości związków fenolowych potwierdzonych badaniami należą:
– zapobieganie schorzeniom układu sercowo- naczyniowego
– ochrona organizmu przed kancerogenami oraz chorobami nowotworowymi
– profilaktyka oraz leczenie infekcji, alergii oraz chorób układu pokarmowego.
Niskie spożycie owoców i warzyw to podstawowa wada żywieniowa. Skutkiem nieodpowiedniego doboru żywności jest mała zawartość antyoksydantów, a tym samym trudności w zapewnieniu odpowiedniej równowagi proantyoksydacyjnej organizmu. Brak odpowiedniej równowagi skutkuje zwiększoną częstością występowania chorób przewlekłych.