Czerniak

Czerniak- melanoma malignum

Nowotwór ten pochodzi z komórek zwanych melanocytami, które wytwarzają barwnik zwany melaniną, która sprawia że skóra ciemnieje pod wpływem promieni ultrafioletowych.

Czerniak stanowi 2% wszystkich nowotworów. Najczęściej powstaje na skórze, jednak może również wystąpić w błonach śluzowych przewodu pokarmowego oraz w gałce ocznej.

Głównym czynnikiem ryzyka jest tzw. fenotyp nordycki. Osoby z jasną karnacją skóry, jasnymi włosami oraz niebieskimi oczami mają skłonność do oparzeń słonecznych. Drugim ważnym czynnikiem jest występowanie plam soczewitowatych oraz obecność czerniaka w rodzinie.

W 2001 roku naukowcy z Baylor University Medical Center w Teksasie opracowali skrót MM RISK, odnoszący się do cech charakterystycznych występujących u osób należących do grupy podwyższonego ryzyka:

M z ang. Moles- osoby z dużą ilością znamion powinny obserwować obecne oraz nowopowstające znamiona.

M z ang. Moles- atypical- osoby z min. 3 znamionami atypowymi na skórze mogą obawiać się czerniaka. W starszym wieku obecność nowych znamion często świadczą o wystąpieniu tego nowotworu.

R z ang. Red hair- do tych czynników zaliczamy wyżej wspomniane cechy rasy nordyckiej, czyli jasna skóra, jasne włosy oraz jasne oczy.

I z ang. Inabilty to tan- występowanie zaczerwienień oraz oparzeń już przy niskiej dawce promieni ultrafioletowych.

S z ang. Sunburnhistory- osoby u których przed 14. rokiem życia wystąpiło poparzenie słoneczne również są w grupie ryzyka.

K z ang. Kindred- osoby, u których w rodzinie wystąpił czerniak są w grupie ryzyka.

Wczesna diagnostyka nowotworu daje nawet 90% szans na wyzdrowienie.

Jeżeli badanie histopatologiczne wykaże możliwość wystąpienia czerniaka, należy wykonać badanie ultrasonograficzne regionalnego obszaru chłonnego w kierunku wykrycia powiększonych węzłów chłonnych, w których mogą wystąpić przerzuty.

Bardzo ważne jest kontrolowanie znamion raz w roku, a u osób w grupie podwyższonego ryzyka co 6 miesięcy.

Ważnym elementem wstępnej diagnostyki jest samobadanie, które polega na kontrolowaniu zmian skórnych. Zmiany można zauważyć nie tylko na skórze, ale również w okolicy podpaznokciowej i w błonie śluzowej jamy ustnej.

W ocenie ewentualnych zmian mogących świadczyć o wystąpieniu czerniaka jest:

  • asymetria, nieregularny kształt oraz wyniosłości zwane mianem wysp (A)
  • nierówne i postrzępione brzegi (B)
  • nierównomierny rozkład barwnika, od jasnobrązowego po stalowy (C)
  • rozmiar większy niż 5mm oraz dynamika zmian morfologicznych w guzie (D)
  • uwypuklenie powierzchni ponad poziom naskórka (E)

Powyższy system ABCDE został utworzony w Stanach Zjednoczonych.

Oprócz powyższych zmian mogących świadczyć o możliwości wystąpienia nowotworu należy zwrócić uwagę na takie objawy jak:

  • zaczerwienienie wokół znamienia
  • krwawienie
  • świąd

Według klasyfikacji WHO nowotwór ten ma ok. 40 odmian, specjaliści wyróżniają następujące typy:

  • czerniak powstający w plamie soczewicowatej, stanowi ok. 20% przypadków, występuje głównie u osób starszych, umiejscowiony najczęściej w odsłoniętych częściach ciała, często wyczuwalny jako guzek
  • czerniak szerzący się powierzchownie, jest najczęściej występującym czerniakiem u ludzi
  • czerniak guzkowy, rzadko występuje, częściej diagnozowany u mężczyzn niż u kobiet, szybko daje przerzuty
  • inne typy: czerniak odsiebnych części kończyn, podpaznokciowy, podpaznokciowo-kończynowy, czerniak wywodzący się z ze znamienia wrodzonego i błękitnego.

Na sposób leczenia czerniaka wpływa stopień jego zaawansowania.

  • zmiany do 1mm grubości, nieprzekraczające warstwy naskórka, wycinane są z określonym marginesem zdrowej skóry (stadium I)
  • zmiany 1-1,5mm grubości bez przerzutów do węzłów chłonnych, wykonuje się szerokie miejscowe wycięcie oraz biopsję SLN (stadium II)
  • zmiany 1,5-4mm grubości z histopatologicznymi dowodami obecności przerzutów do węzłów chłonnych, wycięcie zmiany, usunięcie węzłów chłonnych oraz immunoterapia (stadium III)
  • zmiany powyżej 4mm z przerzutami, stosuje się chemioterapię oraz leczenie immunosupresyjne i radioterapię, złe rokowania (stadium III)

Jeżeli badanie histopatologiczne wykaże możliwość wystąpienia czerniaka, należy wykonać badanie ultrasonograficzne regionalnego obszaru chłonnego w kierunku wykrycia powiększonych węzłów chłonnych, w których mogą wystąpić przerzuty.