Gamma knife do leczenia guza mózgu

W Polsce zachorowalność na raka mózgu jest stosunkowo duża. Szacuje się, że stanowią one 2% zachorowań na nowotwory złośliwe. Co warto również zaznaczyć, częściej występują u dzieci niż u dorosłych i u najmłodszych są drugim nowotworem pod względem częstotliwości występowania.

U ludzi dorosłych z kolei częściej na tę chorobę zapadają mężczyźni niż kobiety. Nowotwór mózgu najczęściej pojawia się u osób, które nie skończyły ósmego roku życia oraz u dorosłych po osiemdziesiątce. Na szczęście dzięki znacznemu rozwojowi technologii możliwe jest usunięcie guza w sposób szybszy oraz bezbolesny, a i powrót do zdrowia zajmuje w efekcie o wiele mniej czasu.

Gamma Knife, czyli nóż gamma, stosowany jest w leczeniu guzów mieszczących się w mózgu, ale może również być użyty w obszarach górnej części kręgosłupa szyjnego do czwartego poziomu C4. Jest to nowoczesne urządzenie, które znalazło zastosowanie w radiochirurgii stereotaktycznej (metoda dużych dawek promieniowania skierowanych w kierunku guza w zdecydowanie większym stopniu oszczędzająca okoliczne zdrowe tkanki). Idea tej terapii pojawiła się już w roku 1968 i została zaproponowana przez sztokholmskiego profesora Larsa Leksella. Od tego czasu cały czas się rozwija i dzisiaj pozwala w bardzo precyzyjny sposób usunąć guza. Co należy zaznaczyć, jest to rodzaj leczenia chirurgicznego, ale przy pomocy promieni kobaltowych.

Warto zacząć od tego, jakie konkretnie guzy można leczyć przy pomocy tej innowacyjnej technologii. Bierze się pod uwagę między innymi ich wielkość – warto, by oscylowały w granicach wielkości 2-3cm. Dlatego też tak ważne jest, aby pacjent został na leczenie skierowany odpowiednio wcześnie. Często technologia ta wykorzystywana jest w przypadkach guzów nieoperacyjnych, kiedy interwencja chirurgiczna niesie za sobą duże ryzyko powikłań, gdy mamy do czynienia z licznymi zmianami lub też są one oporne na radioterapię. Technologia ta może być także używana jako uzupełnienie dotychczasowego leczenia chirurgicznego czy też klasycznej radioterapii. Podkreśla się również, że Gamma Knife może być stosowany także przy leczeniu zmian nienowotworowych. W ten sposób można walczyć między innymi z położonymi głęboko, w trudno dostępnych miejscach naczyniakami mózgu czy z nerwiakami układu słuchowego. Leczy się w ten sposób również neuralgię nerwu trójdzielnego oraz niektóre postaci drżenia. Wszystko to można dokonać bez otwierania czaszki poprzez bardzo precyzyjne naświetlanie – dokładność takiego zabiegu przekracza 0,3mm. Dzięki temu możliwe jest uniknięcie uszkodzenia tak ważnych obszarów jak okolice nerwów czaszkowych czy pień mózgu. Co warto również zaznaczyć, zabieg z użyciem noża gamma trwa od dwudziestu minut do dwóch godzin (dla porównania klasyczna operacja neurochirurgiczna to już zazwyczaj kilka godzin lub więcej). Dodatkowo, pacjent, dzięki nienaruszaniu czaszki, bardzo szybko wraca do sprawności.

Sam system Gamma Knife składa się z trzech podstawowych części: modułu planowania, kontroli oraz naświetlania. Pierwszy z nich jest najważniejszy dla przebiegu i skuteczności całej terapii. Jest to system komputerowy, który umożliwia lekarzowi przede wszystkim dokładne zdefiniowanie, które obszary wymagają zniszczenia. W ten sposób powstaje precyzyjny, wirtualny plan leczenia, dzięki któremu możliwe będzie zaatakowanie wyłącznie obszarów chorych, z pominięciem zdrowych tkanek. Dodatkowo, możliwe jest również określenie dynamicznego kształtowania dawek promieniowania, dzięki czemu najważniejsze dla funkcjonowania człowieka obszary mózgu są lepiej chronione. Drugi z modułów systemu Gamma Knife służy przede wszystkim do kontroli naświetlania, rozpoczęcia zaplanowanego zabiegu oraz daje możliwość sterowania nim. Ostatnią z części systemu jest miejsce, w którym przeprowadzony jest już sam zabieg naświetlania. Jest to pomieszczenie specjalnie zabezpieczone specjalistyczną osłoną radiologiczną oraz dostosowanymi do potrzeb drzwiami. Dodatkowo, do modułu tego zalicza się również profesjonalne łóżko, które ściśle unieruchamia głowę pacjenta pod odpowiednim kątem, dzięki czemu możliwe jest leczenie o wysokim stopniu precyzji. Co warto dodać, chory przez cały czas trwania zabiegu może słuchać muzyki. Dodatkowo, personel lekarski oraz pacjent mogą porozumiewać się między sobą dzięki zamontowanemu w urządzeniu systemowi Intercom. W efekcie chory cały czas może być informowany o tym, na jakim etapie terapii obecnie się znajduje. Technologia ta może być również wykorzystywana w leczeniu raka mózgu u dzieci – zdarza się jednak, że najmłodszych pacjentów poddaje się temu zabiegowi w znieczuleniu ogólnym, aby nie ryzykować braku współpracy małego pacjenta w czasie jego trwania.

Gamma Knife może być uruchomiony tylko poprzez specjalny klucz przez wykwalifikowany, odpowiednio przeszkolony personel medyczny. Neurochirurg może również ze względów bezpieczeństwa przerwać zabieg w dowolnym momencie poprzez naciśnięcie przeznaczonego do tego celu przycisku. Dodatkowo, pokój w którym przebywa pacjent wyposażony jest w cały system monitoringu, który pozwala personelowi kontrolować stan chorego.

Polscy pacjenci mogą skorzystać z technologii Gamma Knife między innymi w Centrum Gamma Knife w Warszawie, które przyjmuje pacjentów od 2010 roku. Znajduje się przy ulicy Kondratowicza 8. Refundacja przez Narodowy Fundusz Zdrowia leczenia w ten sposób guzów jest możliwa od sierpnia 2011 roku. Drugim ośrodkiem w Polsce dysponującym tą metodą leczenia jest Gamma Knife Exira przy ulicy Ceglanej 35 w Katowicach. Ta klinika również posiada podpisany kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wcześniej polscy pacjenci udawali się najczęściej do czeskiej Pragi do Szpitala na Homolce, gdzie zabiegi przy użyciu technologii Gamma Knife wykonywane były już od dłuższego czasu.

Co warto na koniec zaznaczyć, koszt zabiegu przy użyciu noża gamma jest niższy o 25-30% od tradycyjnego zabiegu neurochirurgicznego. Pozwala pacjentowi szybciej wrócić do dawnego życia, a jednocześnie niesie za sobą mniejsze ryzyko powikłań oraz uszkodzenia tkanek ważnych z punktu widzenia funkcjonowania całego organizmu. Dlatego też tak istotne jest nie tylko to, aby inwestować w tę technologię, ale także cały czas ją rozwijać. Dzięki temu coraz więcej pacjentów, którzy muszą zmierzyć się zarówno z nowotworami mózgu jak i z innymi schorzeniami występującymi w tym ważnym organie, będzie mogło dłużej cieszyć się zdrowiem.