Klasyfikacja nowotworów TNM

Każdy nowotwór jest inny, toteż tak ważny jest dobór odpowiedniej, nowoczesnej i dopasowanej do potrzeb pacjenta terapii. Dzięki temu leczenie może być krótsze, a jednocześnie o wiele efektywniejsze niż mogłoby się wydawać i chory szybciej dojść do siebie.

Dlatego właśnie stworzono szczegółowy, jednolity system oceny zaawansowania anatomicznego nowotworu, który pomaga lekarzom określić, z jakim dokładnie typem raka mają do czynienia. Dzięki niemu możliwa jest również konsultacja danych przypadków pomiędzy specjalistami z każdego zakątka świata. System ten składa się z dwóch podstawowych części, klasyfikacji TNM oraz wyznacznika określającego, jaki jest ogólny stopień zaawansowania raka.

TNM pochodzi od trzech łacińskich słów: Tumor, Nodules oraz Metastases. Generalnie klasyfikacja ta używana jest przede wszystkim do określenia zaawansowania nowotworu i opisania go w bardzo konkretny sposób. Warto więc zapoznać się z tym, co kryje się za znakami, jakie znajdują się na wynikach badań chorego. Przede wszystkim, należy wziąć pod uwagę, że za każdą literą T, N oraz M będzie stać kolejno ściśle określony znak (litera X lub też cyfra), który uszczegółowi, z jakim typem raka ma do czynienia chory oraz lekarz. Dla przykładu wynik, jaki zobaczy chory, może wyglądać choćby w następujący sposób: T1N2M0.

Pierwsza z kategorii, tumor, opisuje zasięg oraz wielkość guza głównego nazywanego również pierwotnym. Występuje w postaci kilku oznaczeń:

  • TX – przy takim opisie zmierzenie guza pierwotnego nie jest możliwe
  • T0 – oznacza brak możliwości znalezienia guza pierwotnego
  • T1, T2, T3, T4 – wartości obok litery T opisują wielkość guza pierwotnego i/lub jego zasięg (czasami dołączane są do oznaczeń tego typu kolejne litery, które w sposób jeszcze bardziej szczegółowy określają, z jakim guzem mamy do czynienia)

Część Nodules opisuje, jak wiele węzłów chłonnych wokół guza posiada komórki rakowe. Tutaj również wyróżniamy kilka typów oznaczeń:

  • NX – nie można sprawdzić, czy w węzłach chłonnych występują komórki nowotworowe
  • N0 – w węzłach chłonnych nie ma komórek rakowych
  • N1, N2, N3, N4 – im wyższe wartości przy literze, tym więcej węzłów chłonnych zawiera komórki nowotworowe

Ostatnia część klasyfikacji, metastases, określa to, czy dany nowotwór rozsiał się do innych części ciała oraz jak duże są przerzuty. Wyróżniamy:

  • MX – w tym przypadku niemożliwe jest sprawdzenie, czy doszło do przerzutów
  • M0 – wiadomo, że rak nie rozsiał się do innych narządów
  • M1 lub M2 – przerzuty występują

W niektórych przypadkach klasyfikacja nowotworów TNM uzupełniana jest o dodatkową kategorię grading (oznaczana jest ona literą G), dzięki której możliwe jest określenie poziomu agresywności danego nowotworu.

Warto dodać, że wyróżnia się również cztery stopnie zaawansowania nowotworów. I stopień oznacza, że rak jest w bardzo wczesnej fazie rozwoju, a jednocześnie od 75% do 100% chorych ma szansę na przeżycie pięciu lat. Przy II stopniu mówi się dalej o wczesnej fazie rozwoju nowotworu, ale jednocześnie szanse na przeżycie pięciu lat ma 50% do 75% leczonych chorych. III stopień to już nowotwory zaawansowane. W tym stadium przeżycie pięcioletnie możliwe jest w 25% do 50% przypadków. Do 25% chorych ma przeżywać w przypadku wykrycia nowotworu w IV stadium – w takich przypadkach rokowania określa się jako złe.

Dodatkowo, przy klasyfikacji nowotworów TNM mogą pojawić się obok poszczególnych liter dodatkowe oznaczenia, takie jak:

  • s (ang. surgical) – kiedy ocena guza została dokonana podczas operacji
  • c (ang. clinical) – ocena nowotworu została przeprowadzona metodami klinicznymi
  • (i) (ang. image) – kwalifikacja guza przeprowadzona była metodami diagnostyki obrazowej
  • p (ang. pathological) – oznacza, że diagnoza narządu została potwierdzona przez patologa
  • a (ang. autopsy) – oznaczenie to dodawane jest w przypadku, gdy anatomopatolog dokonał oceny pośmiertnej guza
  • y – ta litera dodawana jest do klasyfikacji TNM, gdy u pacjenta wdrożono leczenie neoadjuwantowe (radioterapia lub chemioterapia wykonana jeszcze przed operacją)

Powyższe oznaczenia określają metodę, jaką użyto do oceny danego guza. Poza tym w klasyfikacji nowotworów TNM wyróżnia się również wiarygodność oceny guza (w skali od 1 do 4 – skala ta zastępuje przedrostki c, s, p i a, które zostały podane wyżej) – wymiar ten podaje się przy literce C. Dodatkowo, określić można również obecność zatorów nowotworowych w naczyniach chłonnych (litera L) oraz żyłach (litera V) w skali od 0 do 1 – w pierwszym przypadku zatory nie występują, w drugim występują. Co więcej, wyróżnia się również stopień radykalności usunięcia nowotworu – kryje się on pod literą R. Tutaj również wyróżnia się oddzielną skalę. 0 oznacza, że resekcja została wykonana w granicach zdrowych tkanek, 1 resekcję niekompletną widoczną mikroskopowo, a 2 resekcję niekompletną widoczną makroskopowo.

Warto zaznaczyć, że klasyfikacja nowotworów TNM została po raz pierwszy opublikowana w roku 1958 i początkowo dotyczyła tylko opisywania przypadków raka krtani oraz sutka. Od tego czasu jest ona cały czas wzbogacana oraz uaktualniana zgodnie z postępami zarówno w diagnostyce różnego typu nowotworów, jak i ich leczeniu. Pracują nad nią cały czas grupy ekspertów z każdego zakątka świata, a nadzór nad efektami ich starań sprawują największe międzynarodowe organizacje, między innymi Światowa Organizacja Zdrowia, Międzynarodowa Federacja Ginekologii i Położnictwa czy Międzynarodowa Unia Walki z Rakiem. Warto również zaznaczyć, że może ona różnić się w zależności od nowotworu, z jakim mamy do czynienia. Co należy jednak podkreślić, dzięki niej zarówno lekarze, jak i pacjenci walczący z różnego typu nowotworami mogą mieć pewność, że klasyfikacja ta dokładnie określi rodzaj guza, z jakim przyszło im walczyć. W efekcie dobór odpowiedniego leczenia może być o wiele łatwiejszy, a dojście do zdrowia szybsze.