Onkogeny i ich rola w transformacji nowotworowej

Wiele z osób, które już chorują na raka, a często także osoby zdrowe zachodzą w głowę, skąd w organizmie ludzkim bierze się nowotwór. Tym bardziej zastanawiające jest to w przypadkach osób stosunkowo młodych, które wcześniej były zdrowe oraz w pełni sprawne i nagle zapadły na tę poważną, w części przypadków prowadzącą do śmierci chorobę. Okazuje się, że za rozwój nowotworów odpowiadają, choć nie całkowicie, nasze geny, a konkretnie ich mutacje. Dlatego też warto dowiedzieć się, czym one są i w jaki sposób oddziałują na ludzki organizm.

Rozważania nad tym tematem należy zacząć od wyjaśnienia kilku podstawowych pojęć. Pierwszym z nich będzie protoonkogen, który, pomimo dość zapewne groźnie brzmiącej nazwy, jest bardzo ważny dla funkcjonowania naszych organizmów. To właśnie dzięki niemu możliwy jest wzrost oraz podział komórek, a także produkcja białka. Dodatkowo, do zadań protoonkogenów należy również pobudzanie proliferacji (czyli zdolności organizmu do namnażania komórek) oraz upośledzania możliwości różnicowania komórki. Niestety, jego mutacje, czyli onkogeny, już nie są pod żadnym względem dla nas przyjazne. To właśnie one zmieniają strukturę białka, w efekcie czego możliwe jest powstanie komórki nowotworowej. Ich przeciwieństwem są geny supresorowe (inaczej nazywane również inhibitorami), których działanie polega przede wszystkim na hamowaniu powstawania kolejnych guzów nowotworowych. Niestety, wraz ze zwiększoną aktywnością w organizmie onkogenów, dochodzi również do znacznego zmniejszenia aktywności genów supresorowych, przez co mamy do czynienia ze wzrostem ilości komórek nowotworowych, a to prowadzi już do powstania guza.

Poza tym, w procesie powstawania nowotworów wymienia się jeszcze kilka innych ważnych genów:

  • geny kontrolujące apoptozę, czyli śmierć komórki uszkodzonej bądź też działającej nieprawidłowo. Niestety, komórki nowotworowe odznaczają się zachwianym procesem apoptozy, w efekcie czego podlegają niekontrolowanemu rozmnażaniu się
  • geny, które regulują naprawę DNA, które zostało uszkodzone – w efekcie ich mutacji znacznie wzrasta zachorowanie na raka
  • geny biorące udział w angiogenezie, czyli procesie tworzenia nowych naczyń krwionośnych. Co warto zaznaczyć, komórki rakowe mają zdolność przejmowania kontroli nad angiogenezą, w efekcie czego są w stanie szybciej rosnąć.

Warto również pochylić się nad tym, w jaki sposób powstaje nowotwór lub też inaczej – jakie są etapy jego powstawania oraz jaką rolę odgrywają w całym tym procesie onkogeny i wiele innych czynników. Wymienia się pod tym względem przede wszystkim:

  1. preinicjację – na tym etapie czynniki rakotwórcze negatywnie oddziałują na DNA komórki, w efekcie czego mamy do czynienia z jego uszkodzeniem. Czynniki te mogą mieć podłoże fizyczne, chemiczne lub też biologiczne – należą do nich choćby wirusy onkogenne, promieniowanie jonizujące oraz ultrafioletowe, część pasożytów, a także między innymi substancje takie jak smoła czy też sadza.
  2. inicjację – właśni wtedy, na skutek czynników kancerogennych, pojawiają się mutacje genetyczne w obrębie genów kodujących białka biorących udział w naprawie DNA oraz protoonkogenów. W efekcie powstają komórki zainicjowane, które jednak nie muszą prowadzić do nowotworu.
  3. promocję – na tym etapie komórki kancerogenne zaczynają się namnażać oraz zwiększa się aktywność onkogenów. Warto zaznaczyć, iż jest to etap o nieodwracalnych skutkach.
  4. progresję – komórki nowotworowe namnażają się już w sposób niepohamowany, a dodatkowo nabywają możliwość naciekania na inne tkanki. Tak jak poprzedni, ten etap jest również nieodwracalny, a jednocześnie może prowadzić do powstawania przerzutów.

Prócz onkogenów wewnątrzkomórkowych możemy wyróżnić również onkogeny pochodzenia wirusowego. Wyróżniają się one tym, że wprowadzają do danej komórki własne DNA, w efekcie czego powstaje komórka rakowa. Występuje kilka rodzajów wirusów, które oskarża się o takie działanie. Są to:

  • KSHV – wirus mięsaka Kaposiego
  • HBV oraz HCV – wirusy zapalenia wątroby typu B oraz typu C
  • EBV – wirus Epsteina-Barr
  • HPV – wirus brodawczaka ludzkiego, który obwinia się o powodowanie raka szyjki macicy

Jak widać, na rozwój nowotworów w organizmie ma wpływ wiele najróżniejszych czynników. Onkogeny w całym procesie odgrywają znaczącą rolę i mogą mieć pochodzenie zarówno wewnątrzkomórkowe, jak i wirusowe. Niemniej jednak, sama transformacja nowotworowa to proces długi oraz wieloetapowy, który zależy od wielu czynników. Dlatego też warto zwracać szczególną uwagę na wszelkiego rodzaju niepokojące sygnały płynące z naszego organizmu i jak najczęściej się badać.